Donderdagochtend was het na een kop koffie en een warm welkom door Suze Gehem van De Groene Grachten (organisator van dit fantastische evenement) en wethouder Dijksterhuis van Amersfoort werken geblazen tijdens de vijf werksessies:
Samen verduurzamen: verbinding en draagvlak
Tijdens deze sessie stond de vraag centraal hoe we van losse initiatieven naar collectieve verduurzaming bewegen om de energietransitie voor monumenten te versnellen. Belangrijke inzichten: begin met verbinding en begrip voor elkaars belangen. Gedrag doet ertoe wanneer je wil verduurzamen: hoe ga je om met verschillende rollen, perspectieven en belangen? Eigenaren, gemeenten en professionals moeten samen optrekken en zicht daarbij afvragen: hoe kunnen we elkaar helpen? Verduurzamen van monumenten en historische gebieden is complex en daarom hebben we iedereen nodig om de energietransitie hier mogelijk te maken, ook mensen die niet direct meewillen. Wanneer we in staat zijn om te verbinden kunnen we samen verduurzamen.
Beter meten = beter weten
In de sessie over monitoring doken we in de wereld van dashboards en ‘metertjes’. Want meten we alleen totaal energieverbruik en CO₂, dan missen we waardevolle inzichten. Hoe doet een kerk in gebruik het vergeleken met een herbestemde kerk? Of gemeente X ten opzichte van Y? De droom: een benchmark waarmee je je 17e-eeuws hoekpand écht kunt vergelijken met dat van je buurprovincie. Appels met appels dus, geen appels met peren.
Energielabels: van last naar kans
Het gesprek over labelplicht voor monumenten zat boordevol energie. Niet het label zelf stond centraal, maar de kansen die het biedt om erfgoed toekomstbestendig te maken. Denk aan een speciaal ‘monumentenschildje’ bij het label, inzicht in écht energieverbruik en de Whole Life Carbon-aanpak die renovatie vaak beter laat scoren dan nieuwbouw. Conclusie: de labelplicht is geen bedreiging, maar dé kans om het gesprek over waarde, duurzaamheid en toekomst te sturen.
Vakmanschap en educatie: investeren in de toekomst
Van AI tot ambacht: in deze sessie stond de vraag centraal hoe we vakmanschap behouden én aantrekkelijk maken voor de volgende generatie. Belangrijke bouwstenen: kennisdeling tussen generaties, meer praktijkonderwijs, inspirerende leermeesters en een sterker imago voor het vak. Jongeren enthousiasmeren, duurzaamheid verweven in opleidingen en samenwerking zoeken tussen onderwijs en praktijk zijn dé sleutels voor toekomstbestendig erfgoed.
Beleid in Beweging: samen kom je verder
Hoe maken we beleid en vergunningen simpeler én slimmer? In deze sessie keken we hoe je de drempel verlaagt voor bewoners en het makkelijker maakt om samen aan de slag te gaan? Een voorbeeld kwam uit Utrecht, waar samen met REL een praktische tool is ontwikkeld die erfgoedambtenaren helpt om in één oogopslag te zien welke maatregelen passen en of een huisbezoek nodig is. Zo wordt de gemeente partner in plaats van poortwachter. En er liggen kansen voor collectieve inkoop. Kortom: beleid in beweging betekent bewoners meenemen én gemeenten dichter bij de praktijk brengen.