Gezamenlijk optrekken: Clusteraanpak Verduurzamen Monumenten

‘Samen is beter dan ieder voor zich’, dat geldt al zeker als je als monumenteigenaar ook nog eens in hetzelfde architectonisch complex woont en voor een verduurzamingsopgave staat. Dan lijkt een gezamenlijke aanpak beter en misschien wel efficiënter dan een individuele, ook vanuit een gemeente bezien. Om te onderzoeken of dit ook zo is, is in 2025 de pilot ‘Clusteraanpak Verduurzaming Monumenten’ van start gegaan.

clusteraanpak verduurzamen monumenten huis ter cleeff haarlem

Om eigenaren van rijksmonumenten te ondersteunen bij het verduurzamen van hun monument heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) in 2023 het Ontzorgingsprogramma Verduurzaming Monumenten gelanceerd. Het programma wordt uitgevoerd door het Nationaal Restauratiefonds (NRF). In het Ontzorgingsprogramma kunnen eigenaren van rijksmonumenten individueel advies en begeleiding krijgen van een Duurzame Monumenten adviseur (DuMo-adviseur) voor het opstellen van een DuMo-advies, maar ook voor de uitvoerbegeleiding.

Gezamenlijk optrekken

In het verlengde van dit Ontzorgingsprogramma heeft de RCE in 2025 vijf deelpilots opgezet in de vorm van een clusteraanpak. De gedachte hierachter is enerzijds dat het gezamenlijk optrekken hierin voor de eigenaren enthousiasmerend werkt en synergie zou kunnen opleveren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan korting in de uitvoering, bij collectieve inkoop, maar ook aan kennisdeling. Anderzijds zou er ook bij de gemeente in kwestie sprake kunnen zijn van efficiëntie doordat meerdere eigenaren per cluster kunnen worden geholpen.

De RCE werkt aan vijf deelpilots in vijf gemeenten: Dordrecht (Zuid-Holland), Haarlem, Hilversum (Noord-Holland), Staphorst (Overijssel) en Westerveld (Drenthe). Per gemeente wordt samengewerkt met de betreffende provinciale Monumentenwacht, één van de DuMo-adviseurs uit het ontzorgingsprogramma en de betreffende gemeente. Desgewenst wordt dit nog uitgebreid met andere partijen, zoals bijvoorbeeld een Energieloket. Per gemeente is de invulling van de clusteraanpak net iets anders en wordt waar mogelijk aansluiting gezocht bij lokale initiatieven en programma’s. Feit is wel dat in de clusteraanpak rijksmonumenten, provinciale en gemeentelijke monumenten mee kunnen doen.

Versnelling en efficiëntie

In deze pilot wordt onderzocht of er door de clusteraanpak binnen het proces een versnelling of efficiëntie kan worden gerealiseerd. Kan er bijvoorbeeld één DuMo-advies worden uitgebracht voor een cluster van soortgelijke woningen in een architectonisch complex in plaats van individuele rapporten? En hoe werkt dat in de gemeentelijke vergunningverlening?

Vijf pilotgemeenten

Rijksmonument de vereniging in Dordrecht

Niet alleen de deelnemende monumenteigenaren kunnen kennis uitwisselen. Ook bij de betreffende gemeenten is veel belangstelling om van elkaar te leren. Bijvoorbeeld over hoe men monumenteigenaren kan bereiken en enthousiasmeren voor deze clusteraanpak. Daarom houden de erfgoedambtenaren van de deelnemende gemeenten gedurende de pilot ook onderling contact.

Tijdsfasering

De pilot heeft in de verschillende deelnemende gemeente een andere tijdsfasering. Sommige deelpilots zijn al behoorlijk gevorderd. Andere deelpilots gaan begin 2026 van start. De pilots zullen in de loop van 2026 eindigen. 

Kennis delen

Boerderij Staphorst