Energielabelplicht: erfgoedsector pleit voor maatwerk en duidelijk handelingsperspectief

De uitzonderingspositie van monumenten bij de energielabelplicht komt per 29 mei 2026 te vervallen. Dat betekent dat rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten bij een nieuw transactiemoment (verkoop en verhuur) een energielabel moeten hebben. In aanloop naar deze wijziging organiseerde de Routekaart Verduurzaming Monumenten op 9 december j.l. een sectorbrede bijeenkomst, waarin vijftien deelnemers hun ervaringen, zorgen en aandachtspunten deelden.

Beeld bij energielabelplicht

De overkoepelende conclusie: een energielabel voor monumenten wordt op zichzelf positief beoordeeld, vooral vanwege de uniformiteit die het biedt. Tegelijkertijd leeft de zorg breed dat het van belang is monumenteigenaren het juiste handelingsperspectief te bieden. Het energielabel moet monumenteigenaren stimuleren tot passende maatregelen, de aanbevelingen op het energielabel zijn in de praktijk echter niet altijd uitvoerbaar.

Disclaimer Standaardmaatregelen die in reguliere energielabels worden voorgesteld, zijn bij monumenten niet altijd toepasbaar en regelmatig niet uitvoerbaar vanwege het aantasten van de monumentale waarde. Voor de meeste verduurzamingsmaatregelen bij monumenten geldt een vergunningplicht. De gemeente of het bevoegd gezag toetst bij de omgevingsvergunning of de voorgenomen maatregelen de monumentale waarde niet aantasten. Wanneer niet-passende maatregelen toch in een standaardadvies verschijnen, leidt dat tot frustratie bij eigenaren en verstoort het de klantreis.

 

Tegelijk met de nieuwe regelgeving is een nieuw ontwerp voor het energielabel gepland. Op het nieuwe label komt een disclaimer die waarschuwt dat de standaardadviezen niet altijd geschikt zijn voor monumenten.

Juiste handelingsperspectief

labelplicht voor monumenten

Monumentale waarden als uitgangspunt

Tijdens de bijeenkomst werd benadrukt dat behoud van monumentale waarden altijd het uitgangspunt moeten vormen. Energielabeladviezen voor monumenten zijn informatief en ondersteunend, en moeten standaard worden voorzien van een waarschuwing, verwijzingen naar maatwerk en aandacht voor behoud van de monumentale waarde. Heldere communicatie is cruciaal, zodat monumenteigenaren weten wat het label wel en niet betekent. Een checklist van “do’s en don’ts” voor verduurzaming van monumenten kan daarom waardevol zijn met name voor particuliere eigenaren. 

Maximaal haalbaar
Daarnaast is er behoefte aan specifieke protocollen voor wat betreft maatwerk bij monumenten, met een goede kwaliteitsborging. Ook werd gewezen op de praktijk waarin banken soms eisen stellen aan energielabels bij hypotheekverstrekking (ook al worden monumenten vanuit het rijk uitgezonderd van normering in 2030). Een protocol voor “maximaal haalbaar met behoud van de monumentale waarde”, met goede onderbouwing, kan hierin een bruikbaar beoordelingskader bieden.

Tot slot werd het belang onderstreept van snelle implementatie en heldere communicatie, terwijl structurele verbeteringen in data, systemen en kennisdeling parallel worden opgepakt.

Vraag en antwoord energielabelplicht - RCE