Co/Lab: Stille wijsheid als bouwsteen voor morgen

Het verduurzamen van monumentale gebouwen brengt vaak een spanningsveld met zich mee: tussen behoud en aanpassing, tussen comfort en karakter. Toch herbergen deze gebouwen een schat aan kennis: van slimme ontwerpprincipes en circulaire logica tot rituelen die eeuwenlang standhielden. In dit Co/Lab wordt die kennis geherwaardeerd en vertaald naar praktische stappen richting comfort, gezondheid en energiebesparing. Niet door méér techniek, maar door beter te begrijpen wat er al is.

Niet techniek, maar gebruik centraal

Dit Co/Lab kiest voor een andere invalshoek: niet de techniek, maar het gebruik van het monument. Met de onderzoeksvraag ‘What if sustainability starts with stories, not solutions?’ verkent het team hoe verhalen en stille kennis van monumenten kunnen bijdragen aan comfortabel, gezond en energiebewust wonen. Het Co/Lab is een ‘experiment’ waarin ontwerpers een concept ontwikkelen dat bewoners uitnodigt om beter naar hun gebouw te luisteren. Het eindresultaat kan alle vormen aannemen: van podcast tot campagne, training of spel.

De uitvraag richting ontwerpers in samenwerking met de Dutch Design Foundation bleek uitzonderlijk populair: 71 ontwerpstudio’s meldden zich aan, uit binnen- en buitenland. Na een zorgvuldige selectie is gekozen voor de gecombineerde aanmelding van Rosalie Apituley en Tessa Steenkamp van Bits of Space.

Rosalie  en Tessa  vormen een complementair duo. Met hun uiteenlopende expertise – van artistiek en sociaal ontwerp tot ruimtelijk en technisch ontwerp – brengen zij twee perspectieven samen die elkaar versterken. De komende maanden verdiepen zij zich in de stille wijsheid van erfgoed, om deze om te zetten in nieuwe inzichten, toepassingen en verbeeldingen die eigenaren en gebruikers van monumenten kunnen helpen.

Merel Godrie is bij de RCE verantwoordelijk voor de duurzaamheidslabs: “We willen voor dit vraagstuk met ontwerpers samenwerken omdat het creatieve perspectief ons verrijkt bij de verduurzamingsopgave van erfgoed om grenzeloos te fantaseren en samen te komen tot verrassende ideeën en mogelijkheden.”

Ontwerpend onderzoek: Het Co/Lab begint met het herontdekken van de ‘stille wijsheid’ in historische gebouwen. Hierbij wordt het oorspronkelijke ontwerp en de visie van architect of bouwperiode als blauwdruk genomen, om te begrijpen waarom destijds bepaalde keuzes werden gemaakt.

Verdieping in de praktijk

Op basis van de inzichten uit het ontwerpend onderzoek verdiepen we ons in representatieve casus die actuele vraagstukken rond het verduurzamen van monumenten adresseert, in relatie tot gebruik, beleving en behoud.

Tastbare en invoelbare vertaling

Alle bevindingen worden door de ontwerpers gebundeld én vertaald naar een tastbaar, breed deelbaar eindresultaat (bijv. campagne, (publieks)interventie, training of podcast).

Kick-off met experts en ontwerpers

Eind november 2025 vond de kick-off van dit Co/Lab plaats. Tijdens de kick-off werden de ontwerpers ondergedompeld in de wereld van de verduurzamingsopgave voor monumenteneigenaren en huurders, waar ze kennismaakten met verschillende experts op het gebied van erfgoed, gedrag en duurzaamheid, architectuurhistorie en bouwtechniek en monumenteneigenaren en -huurders. Dit leidde tot gesprekken over woongedrag, comfortwensen en duurzaamheidsvisies. Rosalie en Tessa combineren artistieke, sociale en technische expertise, en laten zien hoe samenwerken met ontwerpers nieuwe perspectieven biedt voor de energietransitie. Een uitgebreid verslag van de kick-off is terug te lezen op de website van de Dutch Design Foundation.